ရန္ကုန္တိုင္း ေဒါပံုၿမိဳ႕တြင္ ေနထိုင္သည့္ ဖိုးလံုးသည္ ၂ဝဝ၉ ခုႏွစ္ ဇြန္လထဲတြင္ ဖမ္းဆီးေခၚေဆာင္ခံရကာ ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပိုင္း ပင္ေလာင္းရွိ အေျမာက္တပ္ရင္း ၃၃၁ တြင္ ကေလးစစ္သားအျဖစ္ ေနထိုင္ခဲ့ရာမွ ျပန္လြတ္လာျခင္း ျဖစ္သည္။
သူကဲ့သို႔ပင္ ရန္ကုန္တိုင္း ေတာင္ဒဂံုၿမိဳ႕နယ္တြင္ ေနထုိင္သည့္ ေမာင္မိုးျမ ဆိုသူလည္း ၁၅ ႏွစ္သားအရြယ္ ၂ဝဝ၉ ခုႏွစ္ထဲတြင္ မြန္ျပည္နယ္ သထံုၿမိဳ႕သို႔ အလည္သြားရင္း စစ္သားစုေဆာင္းခံရၿပီး၊ ေရးၿမိဳ႕နယ္ ေျချမန္တပ္ရင္း ၃၄၃ တြင္ စစ္မႈထမ္းခဲ့ရာမွ ယခုရက္ပိုင္းအတြင္း ေနရပ္သို႔ ျပန္ေရာက္လာခဲ့သည္။
ကေလးသူငယ္မ်ားကုိ တပ္သားစုေဆာင္းျခင္းသည္ အဓမၼခိုင္းေစမႈေျမာက္သျဖင့္ အရြယ္ မေရာက္ေသးသူမ်ားကုိ တပ္သားသစ္ စုေဆာင္းျခင္းကို တုိင္ၾကားႏိုင္သည့္ ရန္ကုန္ရွိ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ အလုပ္သမားအဖဲြ႔ခ်ဳပ္ ILO ႐ံုးသို႔ မိသားစုက တိုင္တန္းခဲ့ရာမွ ILO အက်ဳိးေဆာင္ေပးသျဖင့္ ျပန္လြတ္လာၾကျခင္း ျဖစ္သည္။
၎တို႔ ဖမ္းဆီးေခၚေဆာင္ခံရပံု၊ တပ္သင္တန္းအေျခအေန၊ လုပ္ကိုင္ခဲ့ရသည့္ အလုပ္အေၾကာင္း၊ လြတ္ေျမာက္ေရး ၾကိဳးပမ္းမႈမ်ားကို သိႏုိင္ရန္ ဖိုးလံုးႏွင့္ ေမာင္မိုးျမ၏ ဖခင္ျဖစ္သူထံ ဆက္သြယ္ ေမးျမန္းထားသည္ကို တင္ျပလိုက္ပါသည္။
............................................................................................................................................
ဖိုးလံုး ေခၚ ေမာင္ထြန္းထြန္းဝင္းကို ေမးျမန္းခ်က္
အမည္ ဖိုးလံုး ေခၚ ထြန္းထြန္းဝင္း (လက္ရွိ အသက္ ၁၅ ႏွစ္ေက်ာ္)
ပညာေရး ဒုတိယတန္း
မိခင္အမည္ ေဒၚတင္တင္သန္း
ေနရပ္ ေဒါပံုၿမိဳ႕နယ္၊ ရန္ကုန္တိုင္း
တပ္ထဲ ဘယ္လိုပါသြားတာလဲ။
“လမ္းထိပ္ကေန တပ္ၾကပ္နဲ႔ ဗိုလ္နဲ႔က လိုင္းကားနဲ႔ ဆြဲၿပီးေခၚသြားတယ္။ ပါးစပ္ပိတ္ၿပီးေတာ့’’
ဘယ္ကို ေခၚသြားတာလဲ။ လိုင္းကားေပၚက တျခား လူေတြေရာ ဘာမွမေျပာၾကဘူးလား။
“သူတို႔က ပါးစပ္ပိတ္ထားတာ။ တျခားလူေတြက ဘာမွမေျပာၾကဘူး။ သူတို႔က ယူနီေဖာင္းဝတ္ထားတာေလ။ ကီလီ သေဘၤာဆိပ္မွာ တညအိပ္ၿပီးေတာ့ က်ေနာ့္ကို ေမာ္လၿမိဳင္က ဆရာၾကီးတေယာက္နဲ႔ ထည့္ေပးလိုက္တယ္။ က်ေနာ္ တေယာက္ထဲ။ အဲဒါက ၂ဝဝ၉ ခု၊ ၆ လပိုင္း ၂ဝ ရက္ေန႔က’’
ေမာ္လၿမိဳင္ကေန ဘယ္ကိုဆက္ေရာက္သြားလဲ။ သင္တန္းက ဘယ္မွာတက္တာလဲ။
“(မြန္ျပည္နယ္) လမိုင္းကို ေရာက္သြားတယ္။ ခမရ ၅၈၈။ သင္တန္းက သထံု ေလ့က်င့္ေရး ၉ မွာ။ မိုးျမနဲ႔ တပတ္စဥ္ထဲ။ ၄ လခြဲ တက္ရတယ္။ ဒါေပမဲ့ က်ေနာ္တို႔က လာမေခၚတာဆိုေတာ့ ၆ လ ေလာက္ ၾကာသြားတယ္။ မိတၳီလာမွာ အေျမာက္တပ္မွာ သြားတက္ရေသးတယ္’’
သင္တန္းေတြမွာ ဘာေတြ သင္ေပးလဲ။ ေတာ္ေတာ္ ပင္ပန္းလား။
“ပင္ပန္းတယ္။ ေသနတ္ေတြဘာေတြကို ေသခ်ာပစ္တာတို႔၊ ကိုယ္ဆီတက္တာတို႔ဘာတို႔ သင္ေပးတယ္’’
မိတၳီလာမွာ သင္တန္းတက္ၿပီးေတာ့ ဘယ္ဆက္ေရာက္သြားေသးလဲ။
“ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပိုင္း ပင္ေလာင္းကို ေရာက္သြားတယ္။ အမတ ၃၃၁ အေျမာက္တပ္ရင္းကို ေရာက္သြားတယ္။ အဲဒီမွာ ၈ လၾကာတယ္’’
သားကို ဘယ္သူက လာျပန္ေခၚတာလဲ။ အိမ္နဲ႔ ဘယ္လို အဆက္သြယ္ျပန္ရလဲ။
“အေမ လာျပန္ေခၚတာ။ အေဖက ဆံုးသြားတာ ၄ ႏွစ္ ရွိၿပီ။ အိမ္ကို ဖံုးဆက္လိုက္တာ။ က်ေနာ္တို႔ ဟိုဘက္က အိမ္မွာ ဖံုးရွိတယ္။ ဖံုးနံပါတ္က ေခါင္းထဲမွာ မွတ္ထားတာ’’
တပ္ထဲမွာ ဘာ အခက္ခဲေတြ ေတြ႔ရေသးလဲ။
“ဆက္ဆံေရး အရမ္းက်ဲတယ္။ ဒီက က်ေနာ့္ရဲ႕ လစာေတြလည္း တျပားမွ မပိုဘူး၊ အကုန္ျဖတ္ခ်ထားတာ။ ဘဏ္စုေငြေတြေရာ။ အလုပ္ကလည္း အေသခိုင္းတာ။ မနက္ ၅ နာရီထိုးတန္းစီၿပီး ည ၈ နာရီမွ တန္းျဖဳတ္တယ္။ ထမင္းက ကိုယ့္ဘာသာကိုယ္ ရွာေဖြၿပီး စားရတယ္။ သူတို႔ေကၽြးတာက ၾကက္ဥပဲ၊ ေန႔တိုင္း။ ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပိုင္း ပင္ေလာင္းမွာ’’
မနက္ ၅ နာရီထိုး တန္းစီၿပီး ည ၈ နာရီမွ တန္းျဖဳတ္တယ္ဆိုေတာ့ ဘာေတြ လုပ္ရတာလဲ။
“ဘိလပ္ေျမ ထမ္းရတယ္။ သူ႔ (တပ္ရင္းမႉး ၁၈ဝ၂၂ ဒုဗိုလ္မႉးၾကီးမ်ဳိးျမင့္) ရဲ႕အိမ္ သိန္း ၆ဝ တန္ ဝယ္ထားတဲ့ ဥစၥာကို က်ေနာ္တို႔ကို သြားလုပ္ခိုင္းတယ္။ တေန႔ကို ၃ဝဝဝ တဲ့။ က်ေနာ္တို႔လည္း မရဘူး။ သူပဲ သိမ္းသြားတာ။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ထင္းရူးဆီလည္း ခုတ္ခိုင္းတယ္။ အပင္ၾကီးေတြဆို က်ေနာ္ ပိတာ ကံေကာင္းလို႔ မေသတယ္။ သူ႔မိန္းမက ေဒၚႏုႏုရည္။ အကုန္လံုး ခိုင္းခံရတာပဲ။ ၈ လလံုး အဲဒါေတြပဲ လုပ္ရတယ္။ ေရွ႕တန္းလည္း မသြားရဘူး’’
အခုေရာ စစ္တပ္က လာေမးျမန္းတာတို႔ ရပ္ကြက္လူၾကီးက ေျပာတာဆိုတာတို႔ ရွိေသးလား။
“စစ္တပ္က လာမေမးဘူး။ ရက္ကြက္လူၾကီးက ရပ္ကြက္ထဲမွာ ေကာင္းေကာင္းမြန္မြန္ေနတဲ့။ စစ္ထြက္လက္မွတ္ကို ေသေသခ်ာခ်ာ မိတၱဴၿပီးေတာ့တဲ့ သိမ္းထားတဲ့’’
ပင္ေလာင္းကရတဲ့ စစ္ထြက္လက္မွတ္က လြယ္လြယ္ကူကူနဲ႔ ရခဲ့တာလား။
“အဲဒီမွာ စကားထိုင္ေျပာတာ ၃ နာရီေလာက္ ၾကာတယ္။ ILO အကူအညီနဲ႔ပဲ’’
ပင္ေလာင္းတပ္မွာ သားတို႔အရြယ္ ကေလးစစ္သားေလးေတြ ေတြ႔ခဲ့ေသးလား။
“ပင္ေလာင္းမွာ အမ်ားၾကီးရွိတယ္။ ၁၅ ေယာက္ ၂ဝ ေလာက္ ရွိတယ္။ အရြယ္တူေတြပဲ။ သူတို႔က က်န္ခဲ့တယ္။ က်ေနာ့္ကိုေတာင္ ေျပာေသးတယ္။ မင္းက ထြက္သြားၿပီတဲ့၊ ငါတို႔က ဘယ္လိုေနရမွာတုန္းတဲ့။ က်ေနာ္ေတာင္ ေျပာေသးတယ္ ေဟ့ေကာင္ ငါ ရေအာင္ ထြက္ရေအာင္ လုပ္ေပးမယ္လို႔ ေျပာခဲ့တယ္’’
ေမာင္မိုးျမ၏ ဖခင္ကို ေမးျမန္းခ်က္
အမည္ ေမာင္မိုးျမ (လက္ရွိ အသက္ ၁၇ ႏွစ္)
ေမာင္မိုးျမ ၏ စစ္ထြက္လက္မွတ္
ပညာေရး ၃ တန္း
ေနရပ္ ေတာင္ဒဂံု၊ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕
တပ္အမည္ ၃၄၃၊ ေရးၿမိဳ႕နယ္ အာယုေတာင္အေျခစိုက္
ကေလးနဲ႔ ဘယ္လို အဆက္အသြယ္ ျပန္ရတာလဲ၊ ဘယ္လို ျပန္ဆံုၾကပါလဲ။
“သူက ေရး’ကေန ဖံုးဆက္တယ္။ က်ေနာ္တပ္ထဲကို ေရာက္ေနတယ္တဲ့၊ ေဆးစစ္ၿပီးၿပီတဲ့၊ သထံုမွာ သင္တန္းတက္ၿပီးေတာ့လည္း ေက်ာင္းဆင္းမယ္ သူေျပာတယ္’’
“ေနာက္ သူတို႔ ယိုးဒယားနယ္စပ္ဘက္ကို ၂ဝဝ၉ ၊ ၁၂ လပိုင္းထဲက စစ္ေၾကာင္းပါသြားတယ္။ ဘားအံဘက္ကေန လွည့္ဝင္တာ။ လမ္းကင္းတုန္းက ကရင္နဲ႔ တိုက္ပြဲတပြဲၾကံဳေသးတယ္တဲ့။ စစ္ေၾကာင္းကေန ျပန္ဆင္းလာၿပီးမွ ခြင့္နဲ႔ အိမ္ကို ျပန္လာတယ္။ ျပန္မသြားေတာ့ဘူး။ သူ႔ကို တပ္ေျပးဆိုၿပီး ေၾကညာထားတယ္။ အဲဒီေနာက္ ILO ကို တိုင္လိုက္တယ္’’
“၁ဝ လပိုင္း ၁၄ ရက္ေန႔၊ ေရးကို က်ေနာ္တို႔ သားအဖ ႏွစ္ေယာက္လံုးပဲ ေရာက္တယ္။ ILO က သြား ေခၚခိုင္းလို႔။ ဟိုမွာေရာက္ေတာ့ သူတို႔ (စစ္တပ္) စာရြက္စာတမ္း မက်ဘူးဆိုလို႔ ျပန္လာခဲ့ရတယ္။ ေနာက္ ၁၁ လပိုင္း ၂ဝ ရက္ေန႔ ဒီ ရန္ကုန္ကေန ထြက္ေတာ့ ဟိုကို ၂၂ ရက္ေန႔ ေရာက္တယ္။ တပ္ထဲမွာ က်ေနာ္တို႔ ၄၆ ရက္ေလာက္ ေနခဲ့ရတယ္။ ၁ လပိုင္း ၆ ရက္မွ က်ေနာ္ ျပန္လာတယ္။ ေကာင္ေလးကို ဟိုမွာထားခဲ့တယ္။ ၆ ရက္ေန႔ ျပန္ေရာက္ၿပီးေတာ့ ၁၆ ရက္ေန႔ က်ေနာ္ ျပန္ထြက္သြားတယ္။ ၂၄ ရက္ေန႔ က်ေနာ္တို႔ ေမာ္လၿမိဳင္ ျပန္ေရာက္တယ္။ ၂၅ ရက္ေန႔ အဂၤါေန႔ ရန္ကုန္ျပန္ ေရာက္တယ္။ ကေလးပါ ျပန္ပါလာၿပီ’’
စစ္တပ္ထဲ ဘယ္လို ေရာက္သြားတာလဲ။
“သူက ၂ဝဝ၉ ခု ေလာက္ကတည္းက ပါသြားတာ။ အသက္ ၁၅ ႏွစ္ေလာက္မွာ ပါသြားတာေပါ့။ သူ႔ကို သထံုမွာ ဖမ္းသြားတာ။ အေဒၚအိမ္ကို သူ သြားလည္တာ။ ဘူတာနားမွာ ဖမ္းတာ။ ဘူတာမွာ စစ္သင္တန္းေက်ာင္းသားေတြ ဆင္းလာေတာ့ ေက်ာင္းသားေတြနဲ႔ တခါထဲ ဆြဲထည့္သြားတာ’’
ဖမ္းခံသြားရတဲ့အခ်ိန္မွာ သားက ေက်ာင္းတက္ေနတာလား။ ILO နဲ႔ မဆံုခင္ ဘယ္သူ႔ကို တိုင္ေသးလဲ။
“သူက ၂ တန္းေအာင္၊ ၃ တန္းနဲ႔ ရပ္လိုက္တယ္။ ဘယ္သူ႔မွ မတိုင္ဘူးေလ။ ေကာင္ေလး ခြင့္နဲ႔ ျပန္လာၿပီးမွ က်ေနာ္တို႔ ဒီမွာတိုင္တာ။ သူက သထံုပဲသြားတာဆိုၿပီးေတာ့ က်ေနာ္တို႔က ထင္ေနတာ။ ဟိုမွာ သူ႔အေဒၚေတြ အိမ္ကို သြားၿပီး လည္မယ္ဆိုၿပီးေတာ့ သူသြားတာ။ ဒါေၾကာင့္ က်ေနာ္တို႔လည္း ဘာမွမေျပာဘူး’’
ဖမ္းခံရၿပီးေတာ့ သူ ဘယ္ကိုေရာက္သြားတာလဲ။ သင္တန္းက ဘယ္မွာ တက္ရတာလဲ။
“ေရး” ကို တန္းေရာက္ၿပီးေတာ့ ဟိုမွာ တလေလာက္ေနၿပီးမွ ေနာက္ သူတို႔ သင္တန္းျပန္ဆင္းတာ။ ၇ လပိုင္းေလာက္က သူတို႔ သင္တန္းဆင္းရတာ။ သထံု အမွတ္ ၉ ေလ့က်င့္ေရးမွာ။ သင္တန္းက ၄ လခြဲတဲ့’’
ယရကေတြက အေၾကာင္းၾကားလို႔ ျပန္ဖမ္းသြားတာေတြ ရွိတယ္။ သူ႔ကိုေရာ လာေမးျမန္း စံုစမ္းတာေတြ ရွိေသးလား။
’’တပ္ထဲကိုေရာက္ေတာ့ သူတို႔ (စစ္တပ္အရာရွိမ်ား) ေျပာမွသိတာေပါ့ေနာ္။ က်ေနာ္တို႔က တပ္ေျပးနဲ႔လည္း (အမႈ) ဖြင့္လို႔ရတယ္။ ခြင့္မဲ့နဲ႔လည္း ဖမ္းလို႔ရတယ္ဆိုၿပီးေတာ့ ေျပာတာပဲ။ ဒါေပမဲ့ က်ေနာ္တို႔ကိုေတာ့ ဘာမွ မလုပ္ပါဘူး’’
“ဒီမွာ ILO မွာ တိုင္တဲ့ေန႔က (၂ဝ၁ဝ) ၅ လပိုင္း။ ILO က စာရြက္စာတမ္းေတြ က်ေနာ္တို႔ကို ထုတ္ေပးတယ္။ သူတို႔သြားေခၚခိုင္းလို႔လည္း မိုးျမကို သြားေခၚတယ္။ ILO ကိုလည္း မေန႔က သြားၿပီးေတာ့ သူ (ကေလး) ထြက္ခြင့္ရတာေတြ စာသြားျပၿပီးၿပီ။ စစ္တပ္က စာရြက္စာတမ္းနဲ႔ ထြက္ခြင့္ေပးလိုက္ၿပီ။ လက္မွတ္က တပ္ရင္းဗိုလ္ ထိုးထားတယ္။ နာမည္က မ်ဳိးေဇယ်ေဇာ္လား မမွတ္မိဘူး’’
ေရးက ခမရ ၃၄၃ တပ္ကိုေရာက္ေတာ့ ဘယ္အရာရွိနဲ႔ ေတြ႔ၿပီး စကားေျပာခဲ့ရပါသလဲ။
“တပ္ရင္းဗိုလ္နဲ႔ပဲ’’
